Categorieën
Contracten

Overdracht of licentie van auteursrecht?

Als jurist in de uitgeverij en tegenwoordig in het speelgoed, heb ik veel tijd besteed aan exploitatiecontracten. Dit zijn overeenkomsten om een werk, zoals een boek of spel, op de markt te kunnen brengen. Doorgaans gebeurt dat op exclusieve basis. Immers, een bedrijf wil niet dat hetzelfde boek, muziekstuk of spel door een concurrent op de markt wordt gebracht. De overeenkomsten hebben verschillende namen, zoals uitgeefovereenkomst, auteurscontract of licentieovereenkomst. In de basis komen ze op hetzelfde neer: de maker verleent een recht aan een bedrijf om zijn werk op de markt te brengen in ruil voor een vergoeding.

Een goede overeenkomst omschrijft duidelijk het auteursrecht (of intellectuele eigendom) dat in licentie wordt gegeven/overgedragen (bijvoorbeeld onder de noemer: het ‘werk’ of ‘(licensed) property’). Daarnaast omschrijft de overeenkomst de producten of diensten waarvoor de overdracht/licentie wordt verleend (bijvoorbeeld onder de noemer: de ‘uitgave’ of ‘(licensed) product’). Soms worden de termen door elkaar gebruikt, wat verwarrend kan werken. De Auteurswet vereist bovendien dat duidelijk is omschreven welke bevoegdheden worden overgedragen of (exclusief) worden gelicentieerd.

Verschillende gebruiken

In verschillende branches bestaan verschillende gebruiken. Zo werken educatieve uitgeverijen en nieuwsmedia vaak met overdracht van auteursrecht. In de wereld van gezelschapsspellen en algemene boeken verleent de maker doorgaans een licentie of gebruiksrecht. Ik ben vaak betrokken geweest bij discussies waarin principiële bezwaren bestonden tegen een overdracht (vaak door de maker) of tegen een licentie (vaak door het bedrijf). In de praktijk hoeven de verschillen echter niet groot te zijn.

Belangrijk om te weten is dat een overdracht van auteursrecht niet in alle opzichten vergelijkbaar is met de overdracht van een zaak (een ‘voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object’), zoals een fiets, stoel of trui. Daarvoor bestaan verschillende redenen.

Splitsbaarheid

Ten eerste is auteursrecht eenvoudig splitsbaar. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om van een verhaal alleen de rechten op het maken van een theatervoorstelling in Canada over te dragen, terwijl overige rechten (zoals het maken van een boek) bij de maker blijven. Dat betekent dat een licentie kan worden verleend om een voorstelling te maken, maar eveneens beperkte rechten kunnen worden overgedragen. Een overdracht is dus niet alles of niets.

Morele rechten

Verder zijn zogenaamde morele of persoonlijkheidsrechten relevant. Deze rechten zijn opgenomen in artikel 25 van de Auteurswet. Hierin staat dat een maker, zelfs nadat hij zijn auteursrecht heeft overgedragen, bepaalde rechten houdt. Doorgaans worden rechten overgedragen om een werk te kunnen reproduceren, op de markt te brengen, verhuren, of bijvoorbeeld uit te voeren. Van bepaalde morele rechten kan afstand worden gedaan, maar van sommige ook niet. De maker behoudt bijvoorbeeld altijd het recht om zich te verzetten tegen aantastingen welke nadelig zouden kunnen zijn voor zijn reputatie.

Auteurscontractenrecht

Een derde beperking is de Wet auteurscontractenrecht, die in juli 2015 in werking is getreden. Deze wet regelt onder meer dat een maker recht heeft op een billijke vergoeding. Ook is geregeld dat een maker de overeenkomst kan ontbinden wanneer het werk niet langer in voldoende mate wordt geëxploiteerd. Dat betekent zelfs dat wanneer auteursrecht is overgedragen, de maker zijn rechten terug kan krijgen. Een overdracht van auteursrecht in een exploitatiecontract is dus niet onvoorwaardelijk.

Verschil tussen overdracht en licentie

Een overdracht of licentieovereenkomst kan zo breed of smal zijn als de maker en uitgever/bedrijf wensen. Dat betekent dat een wereldwijde exclusieve licentie voor iedere verschijningsvorm, voor onbepaalde tijd die niet-opzegbaar is in grote mate overeenkomt met een brede overdracht van auteursrecht. In de praktijk is het grootste verschil niet zozeer juridisch van aard, maar vooral principieel. Zie bijvoorbeeld Kamervragen over de overdracht van auteursrecht aan de Rijksoverheid, overigens alweer van enige tijd geleden.

Uiteraard bestaan er wel verschillen. Zo is het handiger om een recht dat wordt verleend voor een bepaalde tijdsduur als licentie te verlenen. Daarnaast is een licentie kwetsbaarder. Zo kunnen bedoelingen van partijen bij een licentie door een rechter als anders worden beschouwd dan bij een overdracht. Dat kan relevant zijn bij de beoordeling van opzegmogelijkheden.

Handtekening

Let er verder als maker en als bedrijf op dat de overeenkomst wordt ondertekend. De Auteurswet schrijft namelijk voor dat een akte, dus: contract met handtekeningen van partijen, vereist is voor de overdracht of verlening van een exclusieve licentie op auteursrecht. Dat kan overigens ook digitaal. Een e-mail met een tekstueel akkoord is echter onvoldoende.

Categorieën
Contracten

De forumkeuze en toepasselijk recht

Mijn eerste blog om op stoom te komen gaat over de laatste bepaling in veel auteurs-, uitgeef en licentiecontracten, namelijk de keuze voor toepasselijk recht en bevoegde rechter.

Welk recht van toepassing is, en welke rechter bevoegd is om in een zaak uitspraak te doen, zijn twee verschillende vraagstukken.

Wanneer in een overeenkomst geen keuze is gemaakt, zal een rechter aan de hand van vaste regels beslissen welk recht van toepassing is. Zo zal tussen Nederlandse partijen al snel Nederlands recht van toepassing zijn. Bij een overeenkomst met een buitenlandse partij ligt dat anders.

Soms kan een rechtskeuze voor buitenlands recht een concessie zijn in taaie onderhandelingen waarbij Nederlands recht met een doorhaal wordt aangepast naar buitenlands recht. Rechtssystemen zijn echter meer dan een woord en kunnen flink verschillen. Zo kan in Duitsland auteursrecht niet worden overgedragen en schrijft Engels contractenrecht consideration voor. Een rechtskeuze kan dus grote gevolgen hebben, met mogelijk een (deels) ongeldig contract als gevolg.

Moet ik een keuze maken?

Verder is binnen Europa de regel dat partijen al snel de gang moeten maken naar een in het contract aangewezen rechtbank. In landen buiten Europa kan dat anders liggen. Vermeld daarom (ook in een overeenkomst naar Nederlands recht) altijd dat een rechtbank exclusief of uitsluitend bevoegd is. Dit om een gang naar de rechtbank buiten Europa te voorkomen.

In geval van een conflict kunnen advocaten van partijen ook onderling afspraken maken over welke rechtbank bevoegd is. Daarnaast kan de uitkomst zijn dat een mediator wordt ingeschakeld, die een bindende uitspraak doet.