Categorieën
Auteursrechtrichtlijn Opinie

Waarom een nieuw persuitgeversrecht?

Nederland krijgt een persuitgeversrecht. Dat betekent dat perspublicaties, zoals nieuwsberichten, vanaf volgend jaar een eigen beschermregime krijgen. Het persuitgeversrecht is een van de uitkomsten van een jarenlang Europees debat over vernieuwing van het auteursrecht. Het recht is opgenomen in de nieuwe richtlijn over auteursrecht in de digitale eengemaakte markt.

Onlinediensten die berichten van nieuwsmedia overnemen zijn de aanleiding voor het nieuwe persuitgeversrecht. Immers, nieuwsmedia ontvangen geen advertentie-inkomsten wanneer nieuwsberichten via andere kanalen worden gelezen.

Zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veelvuldig heeft erkend, vervullen nieuwsmedia een essentiële functie in een democratische samenleving. In zoverre is bescherming van nieuws legitiem. Echter, deze belangrijke functie legitimeert op zichzelf nog geen nieuwe wetgeving. Voor nieuwe wetgeving is het belangrijk om te kijken of, en zo ja waarom huidige bescherming, zoals het (verzamel)auteursrecht en het databankenrecht, niet voldoet.

Problemen rond makerschap

De Nederlandse wetgever heeft een consultatieversie gepubliceerd over de implementatie van de richtlijn. In de (concept) memorie staat dat het aantonen van een rechtenoverdracht in procedures zou leiden tot ‘zeer aanzienlijke lasten voor persuitgevers’. De Europese wetgever noemt dit proces ‘complex en inefficiënt’. Nieuwsmedia doen er nog een schepje bovenop door te stellen dat handhaving op grond van auteurscontracten ‘soms simpelweg niet mogelijk is’.

Dit lijkt mij een gelegenheidsargument. Het is prima mogelijk om op te treden tegen een onlinedienst op grond van een redelijk aantal voorbeelden. Daarvoor hoeft niet voor ieder individueel artikel auteursrecht te worden aangetoond. Voor zover een getekende overeenkomst al niet voorhanden is, beschikt de auteursrechtadvocaat over een uitgebreide gereedschapskist om te procederen of aan te tonen waar rechten liggen (denk aan het bewijsvermoeden van artikel 4 Aw, collectieve acties op grond van 3:305a BW, verzamelauteursrecht, artikel 9 Aw bij artikelen zonder naam, databankenrecht, etc.).

Ten slotte nog dit:

Eén. Het persuitgeversrecht lijkt een plek te krijgen in de Wet op de naburige rechten. Deze wet biedt momenteel bescherming aan de vastlegging van muziek- en filmuitvoeringen (ten opzichte van het filmscript en muziekstuk dat beschermd wordt door de Auteurswet). Systematisch is dat eigenaardig, omdat perspublicaties geen vertolking zijn van een werk, zoals films en muziek dat zijn.

Twee. Het nieuwe Europese persuitgeversrecht komt sterk overeen met het Duitse Leistungsschutzrecht dat perspublicaties sinds 2013 beschermt tegen overnames. Sinds de inwerkingtreding is het Duitse beschermregime echter geen succes. Daarom is het onduidelijk waarom het regime in de Europese richtlijn terecht is gekomen.

Drie. Inhoudelijk verandert er weinig, omdat het persuitgeversrecht het recht op beschikbaar stellen voor het publiek en reproductie toekent aan nieuwsmedia. Deze rechten zijn vergelijkbaar met auteursrechtelijke exploitatierechten. Het Infopaq-arrest bevestigt dat een fragment van elf woorden auteursrechtelijk is beschermd. Ook alle beperkingen die voor het auteursrecht gelden, blijven op het persuitgeversrecht van toepassing. Kortom, er is dus niets nieuws onder de zon.

Vier. Voor de verlening van licenties, volgens de richtlijn een tweede rechtvaardigingsgrond, verandert er helemaal niks. Nieuwsmedia moeten daarvoor nog steeds over de juiste rechten beschikken van hun journalisten en fotografen.

En vijf. Nieuwsmedia vechten niet tegen piraterij. Het is veel minder de vraag wie achter een vermeende inbreuk zit, zoals bij illegale e-books, films of muziek vaak speelt. Commerciële partijen als matchhamster.com hebben naar eigen zeggen al 50.000 inbreuken verwijderd – overigens (aldus de jurisprudentie) vaak van huis-tuin-en-keuken websites. Handhaving van rechten is complex, maar dat geldt voor iedere industrie. Het dilemma van nieuwsmedia is dat het beperken van overnames door Google en Facebook populaire onlinediensten leidt tot een lager websitebezoek. Dat zal een persuitgeversrecht niet veranderen.